بر پایه پژوهش‌های میدانی، بررسی تصاویر تاریخی و تاریخ شفاهی ساکنان قدیمی سورو، به نظر می‌رسد که بافت تاریخی این منطقه تا حدود یک قرن پیش، ساختاری کاملاً متفاوت با سیمای امروزی بندرعباس داشته است.

در این بازسازی تاریخی، سورو نه یک محله حاشیه‌ای، بلکه آبادی یا شهری مستقل با هویتی مشخص بوده که میان سه مسجد، نخلستان‌های گسترده و ساحل خلیج فارس شکل گرفته بود.

مسجد جامع سورو؛ کهن‌ترین مسجد منطقه

بر اساس پژوهش‌های میدانی نگارنده و مقایسه با شواهد معماری، این احتمال مطرح می‌شود که مسجد جامع سورو قدمتی در حدود ۹۰۰ تا ۱۰۰۰ سال داشته باشد.

اگر این فرضیه در آینده با اسناد تاریخی یا کاوش‌های باستان‌شناسی تأیید شود، زمان ساخت مسجد به حدود سده‌های پنجم یا ششم هجری قمری بازمی‌گردد؛ یعنی زمانی که سورو هنوز به عنوان یکی از سکونتگاه‌های مهم ساحل شمالی خلیج فارس شناخته می‌شد.

بنای فعلی مسجد احتمالاً حاصل چندین مرحله بازسازی در دوره‌های مختلف تاریخی است و نمی‌توان آن را همان بنای اولیه دانست.

سورو؛ شهری میان سه مسجد

یکی از ویژگی‌های جالب بافت تاریخی سورو، قرار گرفتن آن میان سه مسجد مهم منطقه بوده است.

۱. مسجد جامع سورو

در بخش غربی بافت تاریخی قرار داشت و مرکز اصلی عبادت و گردهمایی مردم محسوب می‌شد.

۲. مسجد حاجی یوسف

در شرق سورو قرار داشت و بخش شرقی آبادی را پوشش می‌داد.

۳. مسجد حاجی حسن

در شمال سورو قرار داشت و به همراه دو مسجد دیگر، شبکه‌ای مذهبی و اجتماعی پیرامون شهر ایجاد می‌کرد.

وجود این سه مسجد نشان می‌دهد که سورو دارای جمعیتی قابل توجه و ساختاری منظم بوده است؛ چراکه در آبادی‌های کوچک معمولاً تنها یک مسجد جامع وجود داشت.

مرزهای طبیعی سورو

بر اساس بازسازی جغرافیایی بافت تاریخی، محدوده سورو چنین بوده است:

جنوب:
ساحل خلیج فارس و لنگرگاه‌های سنتی.

شمال:
قبرستان قدیمی سورو که امروزه محل احداث باشگاه ورزشی اروند است.

شمالِ قبرستان:
نخلستان‌های وسیع سورو که در اسناد تاریخی نیز از باغ‌ها و نخلستان‌های غرب گامرون یاد شده است.

شرق:
خانه‌ها و آبادی‌هایی که بعدها محل استقرار مهاجران اوزی شد.

غرب:
مسجد جامع و ادامه بافت قدیمی سورو.

نخلستان‌های سورو

در شمال قبرستان، نخلستان‌های گسترده‌ای قرار داشت که بخش مهمی از اقتصاد مردم را تشکیل می‌داد.

این نخلستان‌ها علاوه بر تولید خرما، در تعدیل اقلیم، تأمین چوب، علوفه و ایجاد سایه نقش اساسی داشتند.

به احتمال زیاد، همین نخلستان‌ها بخشی از کمربند سبزی بوده‌اند که در گزارش‌های اروپایی از آن با عنوان باغ‌های پیرامون گامرون یاد شده است.

مهاجرت اوزی‌ها به شرق سورو

بر پایه تاریخ شفاهی و مطالعات محلی، در دوره‌ای از تاریخ، گروهی از مهاجران شهرستان اوز در بخش شرقی سورو سکونت اختیار کردند.

این گروه هر روز از محل سکونت خود تا بازار بندرعباس رفت‌وآمد می‌کردند.

با گسترش شهر و افزایش فاصله میان محل سکونت و بازار، به تدریج این خانواده‌ها به محدوده‌ای نزدیک‌تر به مرکز شهر نقل مکان کردند؛ محله‌ای که امروزه با نام «محله اوزی‌ها» شناخته می‌شود.

این جابه‌جایی به تدریج موجب کاهش جمعیت بخش شرقی سورو شد، اما خاطره حضور اوزی‌ها همچنان در تاریخ محلی بندرعباس باقی مانده است.